Grammind Kirish
Amirqulova Dilnoza Bahriddinovnaning dissertatsiya ishi uchun raqamli platforma
Gap qurilishi

On Screen: Relative Clauses - nisbiy ergash gaplar (B2)

Kino va ekran mavzusi orqali nisbiy ergash gaplarni o'rganish: who, which, that, whose, where qo'llanishi va gaplarni birlashtirish mashqlari bilan.

Gap qurilishi ~5 daqiqa 866 so'z Yuqori
Barcha darslar
~5 daq
O‘qish vaqti
866
So‘z
Mashq savoli
Yuqori
Daraja
Video dars
Tezlik
Sifat & subtitr — pleyer ichidagi ⚙ / CC tugmalaridan.

Kirish: nega kinoda nisbiy gaplar kerak?

Filmni ta'riflab bering-chi: "Men bir film ko'rdim. Film juda qiziq edi. Filmni mashhur rejissyor suratga olgan." Uchta kalta gap - xuddi uzilib qolgan kadrlar kabi. Nisbiy ergash gaplar (relative clauses) ularni bitta silliq "sahna"ga birlashtiradi: I watched a film which was directed by a famous director and which I found really exciting. "On Screen" darsida biz ana shu bog'lash san'atini o'rganamiz.

Bosh gap + relative pronoun (who / which / that / whose / where...) + ergash gap

Nisbiy olmoshlar: kim kimni bog'laydi?

OlmoshNimani bog'laydiMisol
whoodamlarThe actor who played the hero is from Bukhara.
whichnarsalar, hayvonlar, g'oyalarThe film which won the award was a documentary.
thatodamlar ham, narsalar ham (faqat defining'da)The series that everyone is watching has ten episodes.
whoseegalik (kimningdir)The director whose films always win prizes gave an interview.
wherejoyThe cinema where we first met has closed down.
whenvaqtI remember the evening when we watched that comedy.

Defining relative clauses - ajralmas ma'lumot

Defining (aniqlovchi) ergash gap qaysi odam yoki narsa haqida gap ketayotganini aniqlab beradi. Uni olib tashlasangiz, gap ma'nosi yo'qoladi:

  • The actor who trained for a year did all his own stunts. (Qaysi aktyor? - bir yil mashq qilgani.)
  • Films that make people think stay in our memory longer. (Qanday filmlar? - o'ylantiradigan filmlar.)

Muhim: defining ergash gapda vergul ishlatilmaydi va who/which o'rnida that erkin ishlatiladi.

Non-defining relative clauses - qo'shimcha ma'lumot

Non-defining ergash gap shunchaki qo'shimcha izoh beradi - uni olib tashlasangiz ham gap tushunarli qoladi. U doim vergul bilan ajratiladi:

  • Zulfiya Askarova, who starred in my favourite series, is giving a masterclass next week.
  • The film was shot in Khiva, which looks magical in the evening light.

Ikkita qat'iy qoida: non-defining gapda that ishlatilmaydi va olmoshni tushirib qoldirib bo'lmaydi.

Vergul ma'noni o'zgartiradi!

  • My brother who lives in Tashkent works in television. (Vergulsiz: akalarim bir nechta, Toshkentdagisi haqida gapiryapman.)
  • My brother, who lives in Tashkent, works in television. (Vergul bilan: akam bitta, Toshkentda yashashi - shunchaki qo'shimcha ma'lumot.)

Olmoshni tushirib qoldirish (omission)

Defining ergash gapda olmosh to'ldiruvchi vazifasida bo'lsa (undan keyin ega kelsa), uni tushirib qoldirish mumkin:

  • The film (that) we watched last night was based on a true story. (We - ega, shuning uchun that ixtiyoriy.)
  • The actress (who) I admire most never gives interviews.

Lekin olmosh ega bo'lsa, tushirib bo'lmaydi: The film that won the Oscar... (that - ega, qoladi!)

O'zbek o'quvchilariga xos tipik xatolar (interferensiya)

Ona tilimizda "men ko'rgan film" qolipi olmoshsiz yasalgani va "...ni" qo'shimchasi saqlangani uchun quyidagi xatolar uchraydi:

  • Noto'g'ri: The film which I saw it yesterday was fantastic. -> To'g'ri: The film which I saw yesterday was fantastic. (Olmosh which allaqachon "filmni" bildiradi - it ortiqcha. Bu eng keng tarqalgan xato!)
  • Noto'g'ri: The man which directed this film is my neighbour. -> To'g'ri: The man who directed this film... (Odamlar uchun who.)
  • Noto'g'ri: I have a friend his father is a cameraman. -> To'g'ri: I have a friend whose father is a cameraman. (Egalik whose bilan.)
  • Noto'g'ri: Titanic, that came out in 1997, is still popular. -> To'g'ri: Titanic, which came out in 1997, is still popular. (Non-defining gapda that ishlatilmaydi.)
  • Noto'g'ri: This is the studio which my sister works. -> To'g'ri: This is the studio where my sister works. (Joy ma'nosida where yoki which... in.)
  • Noto'g'ri: The actor, who plays the villain, is very kind in real life. (Agar qaysi aktyor ekani aynan shu gap bilan aniqlanayotgan bo'lsa) -> To'g'ri: The actor who plays the villain is very kind in real life. (Aniqlovchi ma'lumot vergulsiz yoziladi.)
Eslatma - "olib tashlash" testi: Ergash gapni yopib ko'ring. Gap hali ham aniq va mantiqiy bo'lsa (kim yoki nima haqidaligi tushunarli qolsa) - bu non-defining, vergul qo'ying va that ishlatmang. Gap ma'nosiz yoki noaniq bo'lib qolsa - bu defining, vergul kerak emas. Va yodda tuting: which yoki who'dan keyin o'sha narsani yana bir marta atamang (it, him, them...) - olmoshning o'zi shu vazifani bajaradi.

Sentence combining - gaplarni birlashtirish mashqlari

A. Ikkita gapni bitta gapga aylantiring

  1. I met an actor. He starred in three blockbusters. -> I met an actor who starred in three blockbusters.
  2. We visited the studio. Uzbek cartoons are made there. -> We visited the studio where Uzbek cartoons are made.
  3. She recommended a documentary. Its director spent two years in the Aral Sea region. -> She recommended a documentary whose director spent two years in the Aral Sea region.
  4. The series has twenty episodes. Everyone is talking about it. -> The series (that) everyone is talking about has twenty episodes.
  5. Christopher Nolan made the film Inception. He rarely uses computer effects. -> Christopher Nolan, who rarely uses computer effects, made the film Inception.

B. To'g'ri variantni tanlang va sababini ayting

  1. The cinema ___ we bought tickets was full. (where / which) -> where (joy ma'nosi).
  2. Avatar, ___ cost a huge amount of money, broke all records. (that / which) -> which (non-defining, verguldan keyin that bo'lmaydi).
  3. The screenwriter ___ ideas seemed too strange finally won an award. (whose / who's) -> whose (egalik olmoshi; who's = who is).

C. Xatoni toping va tuzating

  1. The trailer which we watched it online was better than the film. -> it olib tashlanadi.
  2. Actors which forget their lines have to repeat the scene. -> which -> who.
  3. My cousin, that works as an editor, cut our school video. -> that -> who.