Grammind Kirish
Amirqulova Dilnoza Bahriddinovnaning dissertatsiya ishi uchun raqamli platforma
Predloglar

Prepositions of Direction: Yo'nalish predloglari (to, into, onto, through, across va boshqalar)

Yo'nalish predloglari tizimi: to/into/onto harakat mantiqi, through/across farqi, along/towards/past hamda joy va yo'nalish predloglarining ajratilishi - harakatli va statik farqi bilan.

Predloglar ~6 daqiqa 1006 so'z Yuqori
Barcha darslar
~6 daq
O‘qish vaqti
1006
So‘z
Mashq savoli
Yuqori
Daraja
Video dars
Tezlik
Sifat & subtitr — pleyer ichidagi ⚙ / CC tugmalaridan.

Kirish: Joy emas, HARAKAT

Oldingi darsda joy predloglarini (in, on, at) ko'rgan edik - ular narsa QAYERDA ekanini bildiradi. Yo'nalish predloglari esa boshqacha savolga javob beradi: narsa QAYERGA qarab harakat qilyapti? Farqni bitta juftlik ochib beradi:

  • The children are at the pool. - Bolalar hovuzDA (joy - statik).
  • The children jumped into the pool. - Bolalar hovuzGA sakrashdi (yo'nalish - harakat).

O'zbek tilida bu farqni jo'nalish kelishigi ("-ga") ko'rsatadi: uyGA bordim, xonaGA kirdim. Ingliz tilida esa "-ga" ma'nosini bir nechta predlog bo'lishib oladi - qaysi biri kerakligini harakatning TURI hal qiladi.

1-bo'lim. To: eng asosiy yo'nalish predlogi

harakat fe'li + to + manzil

To umumiy yo'nalishni, borish nuqtasini bildiradi - o'zbekcha "-ga" ning eng keng muqobili:

  • We are going to Bukhara next week. - Kelasi hafta BuxoroGA boramiz.
  • She walked to the window and looked out. - U derazaGA yurdi.
  • Give this book to your teacher. - Bu kitobni o'qituvchingizGA bering.

Muhim istisno: home so'zi to ni olmaydi - go home, come home (go to home XATO!). Xuddi shunday: here, there ham predlogsiz - come here, go there.

2-bo'lim. Into va onto: ichkariga va ustiga harakat

into = tashqaridan ICHKARIGA --- onto = pastdan USTIGA

Bular joy predloglari in va on ning "harakatli" versiyalari:

Joy (statik)Yo'nalish (harakat)
The cat is in the box. (ichida)The cat jumped into the box. (ichiga kirdi)
The plate is on the table. (ustida)She put the plate onto the table. (ustiga qo'ydi)
  • He ran into the classroom when the bell rang. - Qo'ng'iroq chalinganda sinfGA yugurib kirdi.
  • The cat climbed onto the roof. - Mushuk tomGA chiqdi.

Og'zaki nutqda ko'pincha oddiy in va on ham ishlatiladi (jump in the pool), lekin yozma va rasmiy uslubda into/onto aniqroq va to'g'riroq hisoblanadi.

3-bo'lim. Through, across, over: kesib o'tishning uch turi

PredlogMa'nosiMisol
throughichidan kesib o'tish (tunnel, o'rmon, olomon)The train went through a long tunnel.
acrossyuza bo'ylab bir chetdan ikkinchi chetgaWe walked across the bridge.
overustidan oshib o'tish (to'siq, devor)The cat jumped over the wall.
  • We drove through the Kyzylkum desert. - Qizilqum cho'li ICHIDAN o'tdik (o'rab olgan makon).
  • The bridge goes across the Amu Darya. - Ko'prik Amudaryo USTIDAN bir qirg'oqdan ikkinchisiga o'tadi.
  • The ball flew over the fence. - To'p panjara USTIDAN oshib o'tdi.

4-bo'lim. Along, towards, past: yo'l bo'ylab harakat

  • along = chiziq bo'ylab (ko'cha, daryo, sohil): We walked along the river. - Daryo bo'ylab yurdik.
  • towards = tomon (yetib bormasdan, yo'nalish): He ran towards the exit. - Chiqish tomon yugurdi (hali chiqmadi).
  • past = yonidan o'tib ketish: I walked past the mosque every morning. - Har ertalab masjid YONIDAN o'tardim.
  • up / down = tepaga / pastga: They climbed up the hill and ran down the other side.

Diqqat: to manzilga yetishni bildiradi (walk to school - maktabga yetdi), towards esa faqat yo'nalishni (walk towards school - maktab tomon, hali yetmadi).

5-bo'lim. O'zbek o'quvchilarining tipik xatolari (interferensiya)

Asosiy manba: o'zbekcha "-ga" universalligi va joy/yo'nalish farqining ona tilida sezilmasligi:

  • Noto'g'ri: I go to home after school. -> To'g'ri: I go home after school. (Home to ni olmaydi - go home.)
  • Noto'g'ri: Come to here, please. -> To'g'ri: Come here, please. (Here va there predlogsiz.)
  • Noto'g'ri: She entered to the room quietly. -> To'g'ri: She entered the room quietly. (Enter to'g'ridan-to'g'ri to'ldiruvchi oladi - enter to XATO; lekin go into the room to'g'ri.)
  • Noto'g'ri: The boy jumped in the water. (harakat ma'nosida) -> To'g'ri: The boy jumped into the water. (Ichkariga harakat - into.)
  • Noto'g'ri: We walked across the forest. -> To'g'ri: We walked through the forest. (O'rmon o'rab oladi - through; across ochiq yuza uchun.)
  • Noto'g'ri: He is running to the door. (agar maqsad faqat yo'nalish bo'lsa) -> To'g'ri: He is running towards the door. (Tomon, yetmasdan - towards.)
  • Noto'g'ri: We passed near the bazaar. (yonidan o'tish ma'nosida) -> To'g'ri: We walked past the bazaar. (Yonidan o'tib ketish - past.)
  • Noto'g'ri: The bird flew across the wall. -> To'g'ri: The bird flew over the wall. (To'siq ustidan oshib - over.)
  • Noto'g'ri: She put the cup on the table. (qo'yish harakatini urg'ulaganda) -> To'g'ri: She put the cup onto the table. (Ustiga qo'yish harakati - onto; oddiy joylashuvda on ham to'g'ri.)

6-bo'lim. Mashqlar

Mashq 1. To, into, onto yoki Ø qo'ying

  1. After the lesson the children ran ___ the playground. -> to
  2. Be careful! Don't fall ___ the river. -> into
  3. The cat climbed ___ the wardrobe. -> onto
  4. I usually go ___ home by bus. -> Ø (predlog kerak emas)

Mashq 2. Through, across yoki over?

  1. We walked ___ the old bridge to reach the other side. -> across
  2. The road goes ___ a dark tunnel under the mountain. -> through
  3. The horse jumped ___ the low fence. -> over
  4. A cold wind blew ___ the empty streets. -> through

Mashq 3. Xatoni toping va tuzating

  1. She entered to the hall and sat down. -> entered the hall (to siz)
  2. Let's go to home, I'm tired. -> go home
  3. The children jumped in the swimming pool. -> into the pool (harakat)
Metodik maslahat: Yo'nalish predloglarini "sinf sayohati" bilan o'rgating: bitta o'quvchi turli buyruqlarni bajaradi, qolganlari to'g'ri predlogni aytadi. "Walk TO the door - go THROUGH it - come BACK - climb ONTO the chair - jump OFF it." Harakat va predlog birga bajarilganda, ma'no tanaga o'rnashadi. Ayniqsa into/onto ni jismoniy ko'rsatish (qutiga qo'l kirgizish, stol ustiga narsa qo'yish) statik in/on dan farqini yaqqol ochadi.

Qiziqarli faktlar (Did you know?)

  • Ingliz tilida enter fe'li predlogsiz ishlatiladi (enter the room), chunki u lotincha "intrare" so'zidan kelgan va "into" ma'nosi allaqachon fe'l ichida. Shuning uchun "enter into" ortiqcha - garchi "enter into an agreement" (kelishuvga kirishmoq) mavhum ma'noda saqlanib qolgan.
  • To va too hamda two bir xil talaffuz qilinadi [tu:] - ingliz tilidagi eng mashhur uch omonim. Shuning uchun "I want to go, too" jumlasida uchtasidan ikkitasi eshitilishda bir xil.
  • Harakatni bildiruvchi ba'zi fe'llar predlogsiz ham yo'nalishni ifodalaydi: reach (reach the top), approach (approach the city), leave (leave the house) - bularga to yoki at qo'shish xato bo'ladi.
  • Amerika inglizchasida "go through" imtihon yoki qiyinchilikni yengib o'tish ma'nosida ham keng ishlatiladi: "She went through a difficult time" - u qiyin davrni boshdan kechirdi. Predlog fazoviy ma'nodan majoziy ma'noga o'tgan.