Future Simple (Oddiy kelasi zamon)
Future Simple nima?
Future Simple (oddiy kelasi zamon) - kelajakda sodir bo'ladigan ish-harakatlarni, bashoratlarni va so'zlash paytida qabul qilingan qarorlarni ifodalaydigan zamondir. U will yordamchi fe'li va fe'lning asosiy shakli (V1) bilan yasaladi.
Masalan: I will call you tomorrow. (Men ertaga senga qo'ng'iroq qilaman.)
Future Simple qanday yasaladi?
1. Tasdiq gap (Affirmative)
Tasdiq gapda qolip juda oddiy va barcha shaxslar uchun bir xil:
Subject + will + V1 (fe'lning asosiy shakli)
- I will go to London next year. - Men kelasi yili Londonga boraman.
- She will help us. - U bizga yordam beradi.
- They will arrive at six o'clock. - Ular soat oltida yetib kelishadi.
Diqqat: will hech qachon o'zgarmaydi. U barcha shaxslar (I, you, he, she, it, we, they) uchun bir xil. Uchinchi shaxs birlikda fe'lga -s qo'shilmaydi.
2. Inkor gap (Negative)
Inkor gap yasash uchun will dan keyin not qo'shiladi:
Subject + will not (won't) + V1
- I will not (won't) forget you. - Men seni unutmayman.
- He won't come today. - U bugun kelmaydi.
- We won't be late. - Biz kechikmaymiz.
So'zlashuv nutqida ko'pincha qisqartirilgan shakl - won't ishlatiladi.
3. So'roq gap (Question)
So'roq gapda will egadan oldinga o'tadi:
Will + subject + V1 ?
- Will you help me? - Sen menga yordam berasanmi?
- Will she pass the exam? - U imtihondan o'tadimi?
- When will they come? - Ular qachon kelishadi?
Qisqa javoblar: Yes, I will. / No, I won't.
Qisqartirilgan shakllar (Contractions)
Og'zaki nutqda va norasmiy yozuvda quyidagi qisqartmalar keng qo'llaniladi:
| To'liq shakl | Qisqartma |
|---|---|
| I will | I'll |
| You will | You'll |
| He / She will | He'll / She'll |
| We will | We'll |
| They will | They'll |
| will not | won't |
Future Simple qachon ishlatiladi?
Future Simple bir necha holatda ishlatiladi:
- Bashorat (prediction) - kelajak haqidagi taxminlar. Misol: I think it will rain tomorrow. (Menimcha, ertaga yomg'ir yog'adi.)
- Spontan qaror (spontaneous decision) - so'zlash paytida qabul qilingan qaror. Misol: The phone is ringing. I'll answer it. (Telefon jiringlayapti. Men javob beraman.)
- Va'da (promise) - Misol: I will always support you. (Men senga doim yordam beraman.)
- Taklif (offer) - Misol: I'll carry your bag. (Sumkangizni men ko'taraman.)
- Iltimos (request) - Misol: Will you open the window, please? (Iltimos, derazani ochasizmi?)
- Kelajak haqidagi fakt - Misol: I will be eighteen next year. (Men kelasi yili o'n sakkiz yoshga to'laman.)
Vaqt belgilari (Time markers)
Future Simple bilan ko'pincha quyidagi vaqt iboralari keladi:
- tomorrow - ertaga
- next week / month / year - kelasi hafta / oy / yil
- soon - tez orada
- later - keyinroq
- tonight - bugun kechqurun
- in the future - kelajakda
- in 2030 - 2030-yilda
Will va be going to farqi
Ikkalasi ham kelajakni ifodalaydi, lekin orasida farq bor:
| will | be going to |
|---|---|
| So'zlash paytidagi qaror, bashorat yoki va'da uchun. | Oldindan rejalashtirilgan ish yoki dalilga asoslangan bashorat uchun. |
| OK, I will help you. (hozir qaror qildim) | I am going to visit my grandmother. (rejam bor edi) |
O'zbek o'quvchilar uchun tipik xatolar
Ona tili ta'sirida (interferensiya) quyidagi xatolar tez-tez uchraydi. Ularni yodda tuting:
Xato 1: Uchinchi shaxsda fe'lga -s qo'shish
O'quvchilar Present Simple qoidasini chalkashtirib, fe'lga -s qo'shadi.
- Noto'g'ri: She will comes tomorrow.
- To'g'ri: She will come tomorrow.
Xato 2: will dan keyin to qo'shish
Infinitiv belgisi to will bilan ishlatilmaydi.
- Noto'g'ri: I will to study English.
- To'g'ri: I will study English.
Xato 3: Ikkita yordamchi fe'lni birga ishlatish
"will" va "can" yoki "am / is / are" birga kelmaydi.
- Noto'g'ri: I will can swim. - To'g'ri: I will be able to swim. (Men suza olaman.)
- Noto'g'ri: He will is a doctor. - To'g'ri: He will be a doctor. (U shifokor bo'ladi.)
Xato 4: Vaqt ergash gaplarida will ishlatish
Bu eng ko'p uchraydigan xato. O'zbek tilida ikkala gapda ham kelasi zamon ishlatiladi, lekin ingliz tilida when, after, before, as soon as, until, if kabi bog'lovchilardan keyin kelasi zamon emas, balki Present Simple ishlatiladi.
- Noto'g'ri: When I will arrive, I will call you.
- To'g'ri: When I arrive, I will call you. (Men yetib kelganimda, senga qo'ng'iroq qilaman.)
- Noto'g'ri: I will wait until he will come.
- To'g'ri: I will wait until he comes. (U kelguncha kutaman.)
Xato 5: will ni tushirib qoldirish
O'zbek tilida kelasi zamon bitta fe'l bilan ifodalanadi, shuning uchun o'quvchilar will ni unutishadi.
- Noto'g'ri: I go to the cinema tomorrow.
- To'g'ri: I will go to the cinema tomorrow.
Oltin qoida: "will" dan keyin har doim fe'lning eng oddiy shakli (V1) keladi - na -s, na -ing, na to, na -ed qo'shiladi. Faqat toza fe'l. Masalan: will go, will eat, will be, will study.
Xulosa
Future Simple ni mustahkam o'rganish uchun quyidagilarni yodda saqlang:
- Qolip: will + V1 - barcha shaxslar uchun bir xil.
- Inkor: won't, so'roq: Will + ega + V1 ?
- Bashorat, spontan qaror, va'da, taklif va iltimoslar uchun ishlatiladi.
- Vaqt ergash gaplarida (when, if, before, after, until...) will emas, Present Simple ishlatiladi.
- "will" dan keyin to, -s yoki boshqa yordamchi fe'l qo'shilmaydi.